“Bademciğimde bir şişlik var” ya da “beyaz noktalar görüyorum” diyerek gelenlerde ayırıcı tanı listesi çoğu zaman üç olasılık içeriyor: bademcik kisti, bademcik taşı (tonsillolith) ve peritonsillar apse. Bu üçü görünüş olarak benzer olabilir ama klinik önemi ve tedavisi birbirinden çok farklı.
Bademcik Kisti Nedir?
Bademcikler yüzey kriptaları adı verilen girintilerle dolu dokulardan oluşuyor. Bu kriptalar zaman zaman tıkanıp içinde sıvı birikiyor — işte bu bademcik kistini oluşturuyor. Genellikle küçük, yumuşak bir şişlik şeklinde görülüyor; sarımsı ya da beyazımsı renkte.
Gerçek bademcik kistleri nadir. Çoğu “kist” diye tarif edilen bulgu aslında bademcik taşı ya da kript tıkanması çıkıyor.
Bademcik Taşı (Tonsillolith) ile Farkı
Bademcik taşları kalsifiye olmuş hücre döküntülerinin kriptlarda birikmesiyle oluşan sert beyaz kitleler. Kötü nefes (ağız kokusu) ve yabancı cisim hissi bunların başlıca belirtisi.
| Bademcik Kisti | Bademcik Taşı | |
|---|---|---|
| İçerik | Sıvı | Katılaşmış döküntü |
| Kıvam | Yumuşak | Sert |
| Renk | Sarımsı, şeffaf | Beyaz-sarı |
| Koku | Belirgin değil | Kötü kokuya katkıda bulunur |
| Ağrı | Genellikle yok | Hafif rahatsızlık |
Peritonsillar Apse ile Farkı — Kritik Ayrım
Peritonsillar apse (PTA) bademcik çevresinde gerçek bir cerahat birikimi. Hayatı tehdit eden bir komplikasyona dönüşebileceğinden acil müdahale gerektiriyor.
PTA’yı düşündüren işaretler:
– Tek taraflı, şiddetli boğaz ağrısı
– Ağzı tam açamama (trismus)
– “Sıcak patates sesi” — ağızdaki doluluk nedeniyle boğuk konuşma
– Yüksek ateş
– Boyun sertliği ya da ağrısı
– Salya akması (yutkunamamak)
Bademcik kistini düşündüren tablo:
– Ağrısız ya da hafif rahatsızlık
– Ateş yok
– Boğaz ağrısı hafif ya da yok
– Ağız açma kısıtlaması yok
Eğer tek taraflı şişlik varsa ve ateş, trismus, şiddetli ağrı eşlik ediyorsa , beklemeden kliniğe başvurulmalı. Peritonsillar apse yayılabilir ve boşaltılması gerekiyor.
Bademcik Kisti Tedavisi Gerekir mi?
Küçük ve semptomsuz bademcik kistleri genellikle tedavi gerektirmiyor. Takip edilmeleri yeterli.
Ancak şu durumlarda müdahale gerekiyor:
– Büyüme eğilimi varsa
– Yutmayı ya da konuşmayı zorlaştırıyorsa
– Tekrarlayan enfeksiyonlarla birlikte görülüyorsa
– Patolojik şüphe varsa (nadir ama lenfoma dahil malign nedenler ekarte edilmeli)
Cerrahi: Küçük kistler aspirasyon (iğneyle boşaltma) ya da marsupialization (kist ağzını açık tutma) ile tedavi edilebiliyor. Büyük ya da tekrarlayan kistlerde tonsillektomi (bademcik alımı) kalıcı çözüm.
Çocuklarda Bademcik Kisti
Çocuklarda bademcik kisti nadiren görülüyor. Ancak ebeveynlerin “kist” diye tarif ettiği şey çoğu zaman bademcik kriptindeki beyaz döküntü ya da tonsillolith. Muayene olmadan ayırt etmek zor.
Ağrı, ateş ya da büyüme varsa mutlaka KBB muayenesi gerekiyor.
Ne Zaman Kliniğe Gidilmeli?
- Bademcikte fark ettiğiniz şişlik 2 haftada kaybolmadıysa
- Ağrı, ateş ya da yutma güçlüğü eşlik ediyorsa
- Nefes kokusu kötüleştiyse
- Şişlik tek taraflı ve giderek büyüyorsa
Kendi kendinize “kist mi, taş mı, apse mi?” ayırımını yapmak mümkün değil. Muayene ve gerekirse görüntüleme ya da ultrason bu tabloları netleştiriyor.
İlgili sayfalar: Bademcik ve Geniz Eti Problemleri · Boğaz Hastalıkları · Baş-Boyun Kanserleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bademcik kisti bulaşıcı mıdır?
Hayır, bademcik kisti bir enfeksiyon değil, kript tıkanmasına bağlı sıvı birikimidir ve başkasına bulaşmaz. Üzerine bakteriyel enfeksiyon eklenirse o enfeksiyon ayrı değerlendirilir, ancak kistin kendisi temas yoluyla geçmez.
Bademcik kisti evde patlatılabilir mi?
Bademcikteki bir şişliği kendiniz patlatmaya ya da delmeye çalışmak risklidir; kanama, enfeksiyon ve apse oluşumuna yol açabilir. Şişliğin kist, taş ya da apse olduğunu ayırt etmek muayene gerektirir, müdahaleyi hekime bırakın.
Bademcik kisti ağız kokusu yapar mı?
Asıl belirgin ağız kokusu genellikle bademcik taşlarına bağlıdır. Kist enfekte olur ya da içine döküntü birikirse koku katkısı olabilir, ancak kokunun kaynağını kesinleştirmek için bademcik yüzeyinin muayenesi gerekir.
Bademcik kisti ile kanser nasıl ayırt edilir?
İyi huylu kistler genellikle yumuşak ve ağrısızdır, ancak tek taraflı, giderek büyüyen ve sertleşen kitlelerde malign nedenler ekarte edilmelidir. Ayrım için muayene, gerekirse görüntüleme ve şüpheli durumlarda biyopsi yapılır.
Bademcik kisti büyürse ne olur?
Büyüyen bir kist yutmayı ve konuşmayı güçleştirebilir, boğazda yabancı cisim hissi yaratabilir. Bu durumda aspirasyon, kist ağzının açılması veya tekrarlayan vakalarda bademcik alımı gibi seçenekler değerlendirilir; karar muayeneyle verilir.
