Kulakta uğultu (tinnitus), dış bir kaynaktan gelmeyen, kişinin kulağında veya başında algıladığı çınlama, vızıltı, fısıltı ya da uğultu sesidir. Türkiye’de yetişkinlerin yaklaşık yüzde on beşi sürekli ya da aralıklı kulakta uğultu şikayeti yaşıyor. Kliniğimize “kulakta uğultu‘m var” diyerek başvuran 1.200 hastanın yüzde altmış beşinde altta yatan tedavi edilebilir bir neden saptadık. Uğultu çoğu zaman bir hastalık değil bir bulgudur; yani vücudun “burada bir şey var” sinyalidir.
Öne Çıkanlar
– Tinnitusun en sık nedeni gürültüye bağlı işitme kaybı ve yaşa bağlı işitme kaybıdır (presbiakuzi).
– Tek taraflı yeni başlayan tinnitus mutlaka MR ile araştırılmalıdır — akustik nörinom dışlanmadan geçilmemeli.
– Tinnitusun tamamen “iyileşmesi” zor olsa da, hastaların yüzde sekseninde rahatsız edici düzeyden kabul edilebilir düzeye düşürmek mümkündür.
Tinnitus Tipleri
İkiye ayrılır:
- Subjektif tinnitus: Sadece hasta duyar. Vakaların %95’i bu tipte.
- Objektif tinnitus: Hekim de stetoskopla duyar. Damar/kas kaynaklı. Pulsatil (kalp atışıyla senkron) tinnitus bu gruba girer.
Pulsatil tinnitus mutlaka damar değerlendirmesi ister.
8 Sık Sebep
1. Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı
Akustik travma — kısa süreli yüksek desibel maruziyet (havai fişek, silah, konser) veya uzun süreli mesleksel maruziyet (inşaat, sanayi). 4 kHz çentiği klasik bulgudur.
2. Yaş Tipi İşitme Kaybı (Presbiakuzi)
50 yaş üstünde sık. Yüksek frekans işitme kaybı + tinnitus paketi.
3. Buşon (Kulak Kiri Tıkacı)
Dış kulak kanalında biriken serümen baskı yaratır, geçici uğultu yapar. Temizlikle kolayca düzelir.
4. Östaki Tüpü Disfonksiyonu
Üst solunum yolu enfeksiyonu, alerji veya ani basınç değişiklikleri sonrası. “Kulak tıkalı + uğultu” kombinasyonu tipiktir.
5. Meniere Hastalığı
Düşük frekansta dalgalanan tinnitus + işitme kaybı + baş dönmesi. Atak halinde gelir.
6. Akustik Nörinom (Vestibüler Schwannom)
Tek taraflı sürekli, giderek artan tinnitus + işitme kaybı. Mutlaka iç akustik kanal MR yapılmalı.
7. Vasküler Sebepler
- Yüksek tansiyon
- Karotis stenozu
- Arteriyovenöz malformasyon
- Glomus tümörü (kulağın damarlı tümörü)
Pulsatil tinnitus bu grupta. Doppler USG, BT/MR anjiyo gerekebilir.
8. İlaç Yan Etkileri (Ototoksisite)
- Yüksek doz aspirin, NSAID
- Bazı diüretikler (furosemid)
- Aminoglikozid antibiyotikler (gentamisin)
- Kemoterapötikler (sisplatin)
- Kinin türevleri
İlaç başladıktan kısa süre sonra başlayan tinnitusta ilaç değişimi düşünülmeli.
Diğer Tetikleyiciler
- Stres ve uykusuzluk — tinnitus algısını şiddetlendirir.
- Kafein, alkol, sigara.
- Çene eklemi (TME) bozuklukları.
- Servikal omurga sorunları.
- Tiroid bozuklukları.
Tanı
- Anamnez: Süre, taraf, karakter (tıslama, çınlama, pulsatil), tetikleyiciler, ilaç öyküsü.
- Otoskopi: Buşon, orta kulak efüzyonu.
- Saf ses ve konuşma odyometri: İşitme kaybı paterni.
- Timpanometri: Östaki / orta kulak fonksiyonu.
- Tinnitogram: Hangi frekans ve şiddette.
- Kontrastlı iç akustik kanal MR: Tek taraflı tinnitusta zorunlu.
- Doppler / BT anjiyo: Pulsatil tinnitusta.
- Tansiyon, tiroid, B12, demir paneli: Yaygın metabolik nedenler.
Tedavi Yaklaşımları
Tek bir “kulakta uğultu ilacı” yok. Tedavi sebebe yönelik.
Sebebe Yönelik
- Buşon → temizlik
- Östaki disfonksiyonu → dekonjestan, intranazal steroid, gerekirse PE tüp
- Meniere → diyet + betahistin + diüretik
- Akustik nörinom → MR + stereotaktik radyoterapi/cerrahi
- Vasküler neden → ilgili branş yönlendirmesi
- İlaç ototoksisitesi → ilacı kes/değiştir
Sebep Bulunamayan / Kronik Tinnitus
Hastaların yaklaşık üçte birinde sebep tam belirlenemez. Bu grupta amaç tinnitusun yaşam kalitesi üzerine etkisini azaltmaktır:
- Tinnitus retraining therapy (TRT): Beyin tinnitusu “filtrelemeyi” öğrenir. 6-12 aylık program.
- Bilişsel davranışçı terapi: Tinnitus algısı + reaksiyonu yönetilir.
- İşitme cihazı: İşitme kaybı varsa tinnitus belirgin azalır.
- Maskeleme cihazları / sound therapy: Tinnitusu bastıracak hafif fon sesi.
- Stres yönetimi: Yoga, meditasyon, düzenli uyku.
- İlaç (sınırlı): SSRI veya düşük doz amitriptilin uyku/anksiyete eşliğinde işe yarayabilir.
- TMS (transkraniyal manyetik stimülasyon): Seçilmiş dirençli vakalarda araştırma kapsamında.
Klinik Sonuçlarımız
1.200 tinnitus hastasının 12 aylık takibi:
- %22 tedavi edilebilir nedenle tam ya da büyük oranda düzelme (buşon, östaki, ilaç değişimi)
- %58 TRT + işitme cihazı + yaşam tarzıyla “kabul edilebilir” düzeye iniş
- %20 dirençli — ek yöntemler veya destek tedavisi devam eder
Hastaya en sık söylediğimiz şey: “Tinnitus ölümcül değil; bizim hedefimiz onu siz duymadan günü geçirmenizi sağlamak.”
Önleme
- 85 dB üzerinde gürültüde kulak tıkacı.
- Kulaklık ses seviyesi maksimumun %60 altında.
- Yıllık tansiyon, kolesterol, tiroid kontrolü.
- D vitamini, B12 düzeyi takibi.
- Sigara bırakma.
- Kafein/alkol ölçülü.
Ne Zaman Acil Doktora?
- Tek taraflı yeni başlayan ani tinnitus + işitme kaybı (24 saat içinde KBB).
- Pulsatil tinnitus (vasküler değerlendirme).
- Tinnitusla birlikte yüz felci, çift görme, dengesizlik.
- Ciddi baş ağrısı eşliğinde tinnitus.
- Tinnitus kişiyi uyutmuyor, depresyona itiyorsa — psikiyatrik destek dahil multidisipliner yaklaşım.
Sıkça Sorulan Sorular
Kulakta uğultu kaç günde geçer? Sebebine göre değişir. Buşon birkaç dakikada; akustik travma sonrası tinnitus 2-4 haftada gerileyebilir; kronik tinnitusun büyük kısmı kalıcıdır ama yönetilebilir.
Hangi vitamin eksikliği uğultu yapar? Özellikle B12, D vitamini, folik asit ve magnezyum eksiklikleri tinnitusu kötüleştirebilir. Ama bunların uğultuyu tek başına başlatması nadirdir.
Kulakta uğultu psikolojik mi? Tinnitusun büyük kısmı işitme yolundaki gerçek bir nöral değişikliktir. Stres tabloyu kötüleştirir ama sebep değildir. Tinnitus = “kafadan uydurma” değildir.
Hangi doktora gidilmeli? İlk basamak KBB hekimidir. Pulsatil tinnitus varsa kardiyoloji/nöroloji, dirençli kronik tinnitusta odyolojist + psikolojik destek multidisipliner takipte yer alır.
Kaynaklar
- NCBI StatPearls — Tinnitus
- American Academy of Otolaryngology — Tinnitus Clinical Practice Guideline
İlgili sayfalarımız:
– Tinnitus (Kulak Çınlaması)
– İşitme Kaybı
– Östaki Tüpü Disfonksiyonu
