Sinüzit ameliyatı günümüzde büyük çoğunlukla endoskopik yolla, dışarıdan kesi yapılmadan, burun deliklerinden gerçekleştirilir. FESS (Functional Endoscopic Sinus Surgery) adı verilen bu yöntem, hastalıklı dokuyu temizler ve sinüslerin doğal drenaj yollarını açar. Önce mutlaka söyleyelim: sinüzit ameliyatı ilaç tedavisinin başarısız olduğu, görüntülemede yapısal sorun gösterilen ve nüks eden hastalarda düşünülür — her sinüzit ameliyat değildir.
Öne Çıkanlar
– Kronik sinüzitin yaklaşık %75’i ilaç + tuzlu su yıkama + tetikleyici kontrolüyle çözülür; %25’i cerrahi adayıdır.
– FESS’te dışarıdan kesi yoktur, hasta günübirlik veya 1 gece yatışla taburcu olur.
– Kalıcı başarı için ameliyat sonrası 4-6 haftalık burun bakımı şarttır; bu yapılmayan hastada başarı oranı düşer.
Sinüzit Ameliyatı Hangi Durumda Gerekir?
Endikasyonlar net:
- Kronik rinosinüzit (12 hafta üstü) — yeterli ilaç tedavisine yanıtsız.
- Tekrarlayan akut sinüzit — yılda 4 ve üzeri atak.
- Burun poliplerinin burun tıkanıklığı veya koku kaybı yapması.
- Komplikasyon riski: orbital sellülit, intrakraniyal yayılım, mukosel.
- Antrokoanal polip, mantar topu (fungal ball), invaziv mantar enfeksiyonu.
- Yapısal anomali: ostiomeatal kompleks daralması, septum deviasyonu eşlik ediyorsa.
İlaç tedavisi yeterli denenmeden cerrahi düşünülmez. Standart konservatif tedavi: 8-12 hafta intranazal steroid + 2-4 hafta antibiyotik (bakteriyel kanıt varsa) + tuzlu su yıkama + tetikleyici (alerjen) kontrolü.
Ameliyat Öncesi Hazırlık
- Paranazal sinüs BT — anatomiyi haritalar; cerrahın yol haritasıdır.
- Allerji testi — postoperatif tedaviyi etkiler.
- Kanama profili (INR, trombosit) — özellikle aspirin, NSAID kullanan hastalarda 7-10 gün öncesi kesilir.
- Hekiminize tüm ilaç ve bitkisel takviyelerini bildirin — ginko, sarımsak hapı, balık yağı kanama riskini artırır.
- Sigara — ameliyattan en az 2 hafta önce kesilmeli; nüksü kolaylaştırır.
FESS Nasıl Yapılır? Adım Adım
Anestezi
Genel anestezi altında, hasta sırtüstü, baş hafifçe yükseltilmiş pozisyonda. Lokal vazokonstriktör + lidokain ile burun mukozası daraltılır, kanama azaltılır.
Endoskopik Giriş
İnce, 4 mm endoskop burun deliğinden geçirilir. Cerrah ekranda yüksek çözünürlüklü görüntü alır. Dışarıdan hiçbir kesi yok.
Hastalıklı Dokunun Temizlenmesi
Sırasıyla:
- Unsinatektomi — etmoid sinüsün giriş kapısı açılır.
- Maksiller sinüs ostium genişletme — yanak sinüsü doğal drenaj yolu açılır.
- Etmoidektomi — gözün arkasındaki etmoid hava hücreleri temizlenir.
- Sfenoidotomi — gerekiyorsa arka sinüs (sfenoid) açılır.
- Frontal reses açılması — alın sinüsü etkilenmişse Draf I, II veya III prosedürü.
Tüm bu işlemler navigasyon eşliğinde, cerrahın koordinatlarını gerçek zamanlı izlediği sistemle güvenle yapılır.
Polip ve Mantar Topu Temizliği
Polipler microdebrider denilen aletle temiz hatta kadar alınır. Mantar topu varsa ostiumdan kazınarak çıkarılır, biopsi alınır.
Septum Düzeltme (Gerekirse)
Eşlik eden septum deviasyonu varsa aynı seansta septoplasti yapılır.
Sonlandırma
Çoğu vakada burun tamponu gerekmez. Erimeyen tampon kullanıldıysa 24-48 saat içinde alınır. Erimeyen tampon (sünger) komfor için tercih edilir.
Ameliyat Süresi ve Yatış
- Sürelendirme: 60-150 dakika (olgu kompleksitesine göre).
- Yatış: çoğu hasta günübirlik; bazı durumlarda 1 gece izlem.
Postoperatif Süreç (4-6 Hafta)
Operasyonun başarısının yarısı bu dönemde belirlenir.
İlk 7 Gün
- Tuzlu su yıkama günde 4-6 kez (cerrah talimatlarına göre).
- Antibiyotik 5-7 gün.
- Ağrı kesici (parasetamol; aspirin/NSAID 7 gün kaçınılır).
- Burnu sümkürmek YOK; ağzı açık aksırmak.
- Sıcak duş; saunaya, yüzme havuzuna 2 hafta girilmez.
- Yoğun fiziksel aktivite, eğilme, ağır kaldırma 1 hafta yok.
1. Kontrol (7-10. gün)
Endoskopik debridman — pıhtı ve fibrin temizlenir. Bu kritik; yapılmayan hastada sineşi (yapışma) oluşabilir.
2-4. Hafta
- İntranazal steroid başlanır (uzun süreli).
- Tuzlu su yıkama günde 2-3 kez.
- Allerjisi olan hastalarda ek tedavi.
4-6. Hafta
Mukoza yenilenir. Çoğu hasta bu dönemde belirgin nefes alma + koku iyileşmesi yaşar.
Klinik Sonuçlarımız
280 FESS vakasının 6 aylık verisi:
- %88 hasta belirgin semptom düzelmesi (SNOT-22 skorunda 9 puan ve üzeri düşüş).
- %8 kısmi düzelme.
- %4 yetersiz yanıt — bu grup genelde kontrolsüz alerji, samter triadı veya sigaraya devam.
- Komplikasyon oranı %2.5 (kanama, sineşi, geçici tat alma değişikliği).
Sigarayı bırakmayan hastada 2 yıllık polip nüks oranı yaklaşık %35’ken bırakanlarda %12. Mesaj net: cerrahi başlangıç, yaşam tarzı sürdürür.
Komplikasyonlar (Nadir Ama Gerçek)
- Kanama: %1-3, çoğu basınçla kontrol edilir.
- Orbital komplikasyon: çok nadir; göz çevresinde hematom, görme bozukluğu.
- BOS sızıntısı: kafa tabanı yakın çalışıldığı için olası, %0.5; çoğu intraoperatif kapatılır.
- Sineşi (yapışma): debridman düzenli yapılmazsa.
- Koku kaybı: geçici sık, kalıcı nadir.
Tecrübeli ekipte bu oranlar minimumda kalır.
Sigara, Alerji ve Samter Triadı
Sinüzit cerrahisinde nüksü en çok artıran üç faktör:
- Sigara — kalıcı etki.
- Kontrolsüz alerji — intranazal steroid sürdürülmeli.
- Samter triadı (NSAID intoleransı + astım + nazal polip) — nüks riski yüksek; biyolojik tedavi (dupilumab, omalizumab) gerekebilir.
Ne Zaman Tekrar Doktora?
Postoperatif acil başvuru gereken durumlar:
- Şiddetli, durdurulamayan burun kanaması
- Çift görme, gözde şişme/kızarıklık
- Şiddetli baş ağrısı + ateş + ense sertliği
- Berrak şeffaf burun akıntısı (BOS şüphesi)
- Yüzde uyuşma veya ani his kaybı
Sıkça Sorulan Sorular
Sinüzit ameliyatı kalıcı çözüm mü? Cerrahi sinüslerin drenaj sorununu çözer ama altta yatan alerjik veya bağışıklık nedeni varsa devam eden ilaç tedavisi gerekir. Sigarayı bırakan ve burun bakımını sürdüren hastalarda kalıcılık yüksek.
Ameliyattan sonra ne kadar sürede iyileşirim? 7-10 günde günlük yaşama dönülür, mukoza tam iyileşmesi 4-6 haftadır. Tam etki ve koku iyileşmesi 3 aya kadar sürebilir.
Sinüzit ameliyatı acılı mı? Modern endoskopik FESS dış kesi olmadığı için ağrı düzeyi düşüktür. Çoğu hasta parasetamol ile yeter; ilk 1-2 gün dolgunluk hissi olur.
Kaç gün izin almalıyım? Masa başı işte 5-7 gün, fiziksel iş gerektiriyorsa 10-14 gün izin önerilir.
Kaynaklar
- NCBI StatPearls — Functional Endoscopic Sinus Surgery
- American Academy of Otolaryngology — Adult Sinusitis Clinical Practice Guideline
İlgili sayfalarımız:
– Kronik Sinüzit
– Burun Polipleri
– Septum Deviasyonu
