Burun Kanaması Nedenleri ve İlk Yardım: Adım Adım Rehber

Kısa cevap: Burun kanaması nedenleri ve ilk yardım açısından akılda tutulacak üç şey vardır. Birincisi, burun kanamalarının yaklaşık %90’ı burnun ön kısmından (anterior, Little bölgesi) kaynaklanır ve evde doğru uygulanan basit basınç ile 10–15 dakika içinde durur. İkincisi, doğru ilk yardım şöyle özetlenir: öne eğil, nefesini ağızdan al, burnun yumuşak kısmını (burun ucunun hemen üstü) başparmak ve işaret parmağıyla kesintisiz 10–15 dakika sık; başı geriye yatırma. Üçüncüsü, 15–20 dakikaya rağmen durmayan, kan sulandırıcı altında, aralıklı tekrarlayan ya da bol miktarda akan kanamalar bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Aşağıdaki yazı; burun kanamasının nedenlerini, doğru ilk yardım adımlarını, çocuklar için farkları ve kırmızı bayrak durumları netleştirir.

Öne Çıkanlar

• Burun kanamaları hayat boyu en az bir kere, insanların yaklaşık %60'ında görülür; büyük bölümü ciddi değildir (AAO-HNS Clinical Practice Guideline — Nosebleed, 2020).
• En sık köken, burun septumunun ön alt kısmındaki damar ağı olan Kiesselbach pleksusu / Little bölgesidir (ön/anterior burun kanaması).
• İlk yardım tek bir yanlışla etkisini kaybeder: başı geriye atmak, kanın yutulmasına ve bulantıya yol açar; yararı yoktur.
• 15–20 dakika basınca rağmen durmayan, çok fazla miktarda akan ya da kan sulandırıcı/antikoagülan altında olan hastalarda değerlendirme ertelenmez.
• Tekrarlayan tek taraflı burun kanaması, çocuklarda yabancı cisim; yetişkinlerde nadir tümör olasılığı açısından mutlaka KBB değerlendirmesi ister.

Burun Kanaması Neden Olur?

Burun içindeki mukoza (iç cilt), çok yüzeyel seyreden ince damarlardan beslenir. Bu damarlar; kuru hava, enfeksiyon, mekanik tahriş ya da sistemik bir pıhtılaşma değişikliği ile kolaylıkla açılabilir. Burun kanamaları iki büyük gruba ayrılır:

• Ön (anterior) burun kanaması: Olguların yaklaşık %90'ını oluşturur. Kaynak genellikle burun septumunun ön alt kısmındaki Kiesselbach pleksusudur (Little bölgesi). Kan tipik olarak önden, bir ya da iki burun deliğinden akar.
• Arka (posterior) burun kanaması: Daha az sıktır, ancak genellikle daha ciddi seyreder. Kaynak sfenopalatin arter dallarıdır. Hastanın boğazına doğru akan kan, öksürük, bulantı veya kan kusma hissi oluşturabilir. Yaşlı hastalarda ve kan sulandırıcı kullananlarda görülme eğilimi artar.

Burun kanamasının başlıca nedenleri aşağıda sıralanmıştır. Birden fazla neden aynı hastada bir arada bulunabilir.

Yerel (lokal) nedenler

• Kuru hava ve dehidrasyon: Soğuk mevsimde kalorifer ile kuruyan iç ortam en sık tetikleyicidir.
• Burun karıştırma, kuvvetli silme, yabancı cisim (özellikle çocuklarda).
• Burun travması: Darbe, spor yaralanması, kaza.
• Enfeksiyonlar: Üst solunum yolu enfeksiyonları, akut veya kronik sinüzit, akut rinit.
• Alerjik rinit: Mukozanın yoğun inflamasyonu ve sürtünme.
• Burun içi anatomik faktörler: Septum deviasyonu, septal perforasyon, kronik mukozal irritasyon.
• Burun içi ilaç veya madde kullanımı: Uzun süreli dekongestan sprey, bazı burun içi steroid spreylerin kuru burun yan etkisi, intranazal kokain/uyarıcı kullanımı.
• Nadir ama önemli: Tümörler. Juvenil nazofaringeal anjiyofibrom (ergen erkeklerde), inverted papillom, kavitede damarlı yapılı tümörler. Tekrarlayan tek-yan ciddi kanamanın bir uyarısı olarak akılda tutulur.

Sistemik (genel) nedenler

• Kan sulandırıcı/antikoagülan ilaç kullanımı: Varfarin, DOAK'lar (apiksaban, rivaroksaban…), yüksek doz aspirin, klopidogrel. Hem kanama olasılığını hem kanama süresini artırır.
• Pıhtılaşma bozuklukları: Hemofili, von Willebrand hastalığı, karaciğer hastalıkları.
• Yüksek tansiyon: Kanamanın birincil nedeni değildir; ancak kanamayı daha zor durdurur ve miktarını artırabilir.
• Herediter hemorajik telanjiektazi (HHT, Osler–Weber–Rendu sendromu): Nadir ama akılda tutulması gereken bir aile geçişli neden; genellikle tekrarlayan, çocukluktan itibaren süregelen kanamalar.
• Trombosit sayısında azalma (ör. ilaç yan etkileri, kemik iliği hastalıkları).

Hangi nedenin hangi aciliyette olduğu, kanamanın miktarı ve ne kadar sürede durduğuyla değerlendirilir — tek bir atağın tek bir nedeni çoğunlukla aranmaz; önemli olan tabloyu çerçevelemektir.

Doğru İlk Yardım — Adım Adım

Burun kanamasında doğru ilk yardımı yapmak, çoğu olguda yeterlidir. AAO-HNS 2020 kılavuzuna göre birinci basamak uygulanacak girişimler şöyledir:

1. Dik oturun ve başınızı hafifçe öne eğin. Başı geriye atmayın; kan yemeğe (mideye) kaçar, bulantıya ve kusmaya yol açar. Öne eğilerek kanın burun önünden dışarıya ya da gerekirse bir havluya akmasına izin verin.
2. Ağızdan nefes alın. Burundan solumak kanamayı sürdürebilir.
3. Burnun yumuşak kısmına (burun ucunun hemen üstü) başparmak ve işaret parmağıyla kesintisiz basınç uygulayın. Kemiğin değil, yumuşak kıkırdak bölümünün üstüne basın.
4. Zamanı tutun — en az 10, tercihen 15 dakika kesintisiz basınç. Her 1–2 dakikada bırakıp bakmak kanamayı uzatır.
5. Buz / soğuk kompres: Burun kökü üstüne ve enseye soğuk uygulanabilir; damarları büzer, kanamayı azaltır.
6. Durduktan sonra: Birkaç saat boyunca sümkürmeyin, burnunuzu karıştırmayın, eğilerek ağır yük kaldırmayın, sıcak duş almayın. İçeriği serum fizyolojik spreyi ya da nemlendirici merhemle yumuşak tutun.

Bu adımları ikinci kez — doğru ve kesintisiz — 15 dakika uygularsanız, ön kaynaklı kanamaların önemli bölümü durur. Durmazsa, "yeterince uzun bastım" varsayımına değil, yardıma gerek olduğuna güvenin.

Yanlış yaygın pratikler — ne işe yaramaz

• Başı geriye atmak: Yararı yoktur; kanı yutturup bulantı yapar.
• Burun deliğine mendil tıkamak: Pamuk, kağıt mendil ya da peçeteyi burun içine iteklemek, çıkarırken yeniden kanamayı tetikleyebilir. Steril burun tamponları farklı bir üründür; evde ad-hoc tampon önerilmez.
• Pamuğa limon suyu, sirke, kolonya dökmek: Mukozayı tahriş eder; önerilmez.
• İlk 1–2 saat içinde sıcak duş veya egzersiz: Damarları genişletir; kanamanın tekrar başlamasına zemin hazırlar.

Çocuklarda Burun Kanaması — Ne Farklıdır?

Çocuklarda burun kanamaları çok sıktır ve çoğu zaman endişe verici görünse de ciddi değildir. Başlıca nedenler kuru hava, burun karıştırma, alerjik rinit, viral enfeksiyonlar ve nadiren yabancı cisimdir. Birkaç önemli uyarı:

• Tek taraflı, kokulu akıntı eşlik eden burun kanaması: Yabancı cisim olasılığı akılda tutulur; bu çocuklar KBB tarafından değerlendirilmelidir.
• Günde birden çok ya da haftada tekrarlayan kanama: Değerlendirme önerilir — çoğu zaman nedeni Little bölgesinde kılcal damar belirginleşmesi ve kuru mukozadır; büro ortamında basit tedavilerle kontrol altına alınır.
• Kanama miktarının göründüğünden az olabileceği: Bir çocukta birkaç mL kan büyük görülebilir; evde doğru ilk yardım genellikle yeterlidir.
• Başı geriye atma reflexi: Çocuklarda özellikle alışkanlıktır; aileye öne eğme konusunda net talimat verilir.
• Aspirin ve ibuprofen gibi antiinflamatuvarlar: Çocuğunuzun hekimle görüşmeden rutin kullanılmasından kaçının; hem Reye sendromu riski (aspirin) hem kanama eğilimi açısından önemlidir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı — Kırmızı Bayraklar

Aşağıdaki tablolarda değerlendirme ertelenmez; en yakın KBB ya da acil servise başvurulması önerilir:

• Doğru uygulanmış 15–20 dakikalık basınca rağmen devam eden kanama.
• Kan sulandırıcı (varfarin, DOAK, klopidogrel, yüksek doz aspirin) kullanılıyor olması.
• Pıhtılaşma bozukluğu tanısı bilinen hasta.
• Çok fazla miktarda akan ya da hastada hâlsizlik, baş dönmesi, çarpıntı yapan kanama.
• Hastanın ağız / boğaz tarafına doğru akan kanama (posterior kanama şüphesi).
• Burun ve yüzde travma sonrası başlayan kanama.
• Tekrarlayan tek taraflı kanama (çocuklarda yabancı cisim; yetişkinlerde nadir tümör araştırması için).
• Bilinen ya da yeni tespit edilmiş yüksek tansiyonu kontrolsüz hasta.
• Herediter kanama hastalığı (ör. HHT) tanısı olan hasta.

KBB Hekimi Değerlendirmeyi Nasıl Yapar?

Değerlendirme adımları şöyle sıralanır:

• Öykü ve basit muayene: Kanamanın tarafı, süresi, sıklığı, ilaç kullanımı, aile öyküsü.
• Burun endoskopisi: Ön ve arka burun boşluğunun ince endoskop ile incelenmesi; kaynak noktası görülmeye çalışılır.
• Kaynağa yönelik girişim: Ön kanamalarda kimyasal koterizasyon (gümüş nitrat) ya da sınırlı elektrokoter; durmayan olgularda ön tampon uygulanır. Arka kanamalarda arka tampon veya seçili olgularda arter embolizasyonu/cerrahi (ör. sfenopalatin arter ligasyonu) planlanır.
• Tetkikler: Pıhtılaşma testleri (seçili olgularda), tam kan sayımı; tansiyon ölçümü; aralıklı masif ya da tekrarlayan kanamalarda görüntüleme (BT) ihtiyacı değerlendirilir.

Hastaların Sık Sorduğu Sorular

Burun kanaması sırasında başımı geriye atmak doğru mu? Hayır. Başı geriye atmak kanı yutturur, bulantı ve kusmaya yol açar; akciğere kaçma ihtimali küçüktür ama vardır. Doğru olan öne eğilmektir.

Burnuma pamuk tıkayabilir miyim? Burun içine pamuk/mendil itmek önerilmez; çıkarırken yeniden kanamayı tetikleyebilir. Doğru olan dışarıdan basınç uygulamaktır.

Yüksek tansiyonum burnumu kanatıyor olabilir mi? Yüksek tansiyon tek başına ender olarak doğrudan nedendir; ancak kanamanın miktarını artırabilir ve durdurulmasını zorlaştırabilir. Tekrarlayan kanamalarda tansiyonun ölçülmesi ve kontrol altında olup olmadığının gözden geçirilmesi uygundur.

Kuru hava burnumu kanatmasın diye ne yapabilirim? Oda nemini artırmak (nemlendirici cihaz, kaloriferin üstüne su kabı), günde birkaç kez burun içine serum fizyolojik püskürtmek ve gece burun deliklerine ince bir tabaka petrolatum ya da burun merhemi sürmek kuru mukozanın en etkili ev tedbirleridir.

Kan sulandırıcı kullanıyorum; her burun kanamasında hastaneye mi gelmeliyim? Her ataka değil; ancak doğru basınca rağmen 15–20 dakikada durmayan, miktar olarak belirgin ya da sık tekrarlayan kanamalarda değerlendirme ertelenmemelidir. Kan sulandırıcınızı kendi başınıza kesmeyin.

Kaynaklar

• Tunkel DE, Anne S, Payne SC, et al. Clinical practice guideline: Nosebleed (epistaxis). Otolaryngol Head Neck Surg. 2020;162(1_suppl):S1–S38. PubMed
• Krulewitz NA, Fix ML. Epistaxis. Emerg Med Clin North Am. 2019;37(1):29–39. PubMed
• Beck R, Sorge M, Schneider A, Dietz A. Current approaches to epistaxis treatment in primary and secondary care. Dtsch Arztebl Int. 2018;115(1–02):12–22. PubMed
• Mayo Clinic. Nosebleeds — Symptoms & causes. 2024. Mayo Clinic

İlgili sayfalar:

• Burun Hastalıkları
• Burun Tıkanıklığı ve Sinüzit Problemleri
• Septal Perforasyon (Burun Orta Bölmesinde Delik)
• Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz

Güncellendi: Ekim 2026 · Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz