Kısa cevap: Burun kanaması genelde basit önlemlerle durdurulur. Öne eğilin (geriye değil), burun kanatlarını başparmak ve işaret parmağıyla sıkıca tutun, ağzınızdan nefes alın ve 10-15 dakika kesintisiz bu pozisyonda kalın. Buz veya soğuk uygulama burun kemiğine yardımcıdır. 20 dakikada durmayan, çok yoğun, tekrarlayan veya yutarak bulantıya yol açan kanamalarda derhal acil servise başvurulmalıdır. Tıbbi adıyla epistaksis, toplumun yaklaşık %60’ının yaşamı boyunca en az bir kez deneyimlediği yaygın bir durumdur.
Burun Kanaması (Epistaksis) Nedir?
Burun, yüzeyel ve yoğun bir damar ağıyla beslenir. Özellikle septumun (burun orta bölmesi) ön kısmında bulunan Kiesselbach pleksusu, dört farklı arterin birleştiği bir damar yumağıdır ve burun kanamalarının yaklaşık %90’ı buradan kaynaklanır. Bu bölgenin yüzeyel ve cildi ince olması, küçük bir tahriş veya kuruluğun bile kanamaya yol açmasına neden olur.
Burun kanaması iki türde değerlendirilir:
– Anteriyor (ön) kanama: En yaygın türdür. Burun deliğinden dışarı akar, çoğu evde durdurulabilir.
– Posteriyor (arka) kanama: Daha derin damarlardan kaynaklanır, ağız ve boğaza akar. Genellikle ileri yaşta, hipertansiyonu olan veya antikoagülan kullanan hastalarda görülür ve hastane müdahalesi gerektirir.
En Sık Nedenleri
Kliniğimde burun kanaması şikayetiyle gelen hastalarda en sık karşılaştığım nedenler:
- Kuru hava ve ısıtma sezonu: Kış aylarında kalorifer ve klima mukozayı kurutur, çatlaklar oluşur.
- Mekanik travma: Burun karıştırma, sert sümkürme, burna darbe.
- Üst solunum yolu enfeksiyonu: Soğuk algınlığı veya sinüzit sırasında mukoza tahrişi.
- Alerjik rinit: Sürekli kaşıntı ve sümkürme damarları yıpratır.
- Septum deviasyonu: Burun içi anatomik darlık hava akımını yönlendirir, belirli bölgede kuruluğa yol açar.
- Hipertansiyon: Yüksek tansiyon hassas damarları çatlatabilir.
- Antikoagülan ve antiagregan ilaçlar: Aspirin, varfarin, klopidogrel gibi ilaçlar kanama riskini artırır.
- Burun spreyleri: Özellikle dekonjestan sprey’lerin uzun süreli kullanımı (5 günden fazla) mukozayı yıpratır.
- Hematolojik hastalıklar: Trombositopeni, hemofili, von Willebrand hastalığı tekrarlayan ciddi kanamalara yol açabilir.
Adım Adım Burun Kanamasını Durdurma
Doğru ilk yardım çoğu kanamayı 10-15 dakika içinde durdurur. Asla başınızı geriye yatırmayın — bu klasik bir hata, kanın yutulmasına ve mide bulantısına neden olur.
1. Doğru Pozisyon
- Oturun veya hafif öne eğilin.
- Başınızı öne doğru eğin, geriye değil.
- Sakin nefes alıp verin, ağızdan nefes alın.
2. Sıkıştırma
- Başparmak ve işaret parmağıyla burun kanatlarını sıkıca birleştirin.
- Kemik kısmı değil, yumuşak alt kısmı sıkın.
- 10-15 dakika kesintisiz tutun. Aralıklı bırakıp tekrar tutmak süreyi uzatır.
3. Soğuk Uygulama
- Burun köküne (kemik bölgesi) ve enseye buz veya soğuk havlu uygulayın.
- Damarlar büzüşür, kanama daha hızlı durur.
4. Sümkürmeyin
- Kanama durunca pıhtı oluşur. Sümkürmek pıhtıyı atar, kanama tekrar başlar.
- En az 24 saat sert sümkürmekten ve burun karıştırmaktan kaçının.
5. Mukozayı Nemli Tutun
- Burun durduğunda salin sprey veya vazelin/badem yağı ile burun içini nemlendirin.
- Tekrarı önlemenin en etkili yöntemidir.
Çocukta Burun Kanaması
Çocuklarda burun kanaması özellikle 2-10 yaş arasında sıktır ve çoğu zaman zararsızdır. En sık nedenler burun karıştırma, kuru hava ve viral enfeksiyonlardır. Yetişkindekiyle aynı yöntem uygulanır:
– Çocuğu sakinleştirin (panik kanamayı artırır).
– Öne eğdirin.
– Burun kanatlarını siz sıkıştırın, çocuğa bırakmayın.
– 10 dakika boyunca tutun.
– Sık tekrarlayan kanamalarda kanın koagülasyon testleri ve KBB muayenesi yaptırılmalıdır.
Kliniğimden Bir Hasta Hikayesi
68 yaşında, hipertansiyon ve atrial fibrilasyon nedeniyle varfarin kullanan bir hastam, gece yarısı durmayan burun kanamasıyla acil servise getirildi. Standart sıkıştırma yetmemişti. Endoskopik muayenede septum arka bölümünde aktif kanayan bir damar tespit ettim. INR değeri 4,2 (terapötik aralığın üstünde) idi. Hastayı önce nazal tampon ile stabilize ettim, kardiyoloji ile birlikte varfarin dozu düzenlendi, kanama noktasına bipolar koter uyguladım. Üç gün sonra tampon çıkarıldı, kanama tekrarlamadı. Bu vaka posteriyor (arka) kanamanın klasik bir örneğidir — antikoagülan kullanan ileri yaş hastada her burun kanaması basit kabul edilmemelidir.
Ne Zaman Acil Servise Gitmelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda evde durdurmaya çalışmayın, doğrudan acil servise başvurun:
- 20 dakika sıkıştırmaya rağmen durmayan kanama
- Çok yoğun, ağzınıza akan veya yutmanıza neden olan kanama
- Travma sonrası (darbe, kaza) burun kanaması
- Aynı gün içinde tekrarlayan kanama atakları
- Ciltte morluk, dişeti kanaması veya idrar/dışkıda kan eşlik ediyorsa
- Antikoagülan (kan sulandırıcı) ilaç kullanıyorsanız
- Kontrol altında olmayan tansiyon yüksekliği
- Halsizlik, baş dönmesi, çarpıntı, soluk ten gibi kan kaybı belirtileri
İlgili yazılar: anatomik bir neden olabileceği için septum deviasyonu belirtileri, kronik tahrişe yol açabilen konka hipertrofisi nedir ve sinüs kaynaklı tahriş için kronik sinüzit belirtileri yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Tanı — KBB’de Ne Yapılır?
Tekrarlayan veya nedeni belli olmayan burun kanamalarında:
- Detaylı öykü: Kanama sıklığı, süresi, taraf, tetikleyiciler, ilaç kullanımı.
- Tansiyon ölçümü: Hipertansiyon mutlaka değerlendirilir.
- Endoskopik burun muayenesi: Kanama noktası, mukoza durumu, damar yapısı, polip veya tümör varlığı.
- Kan testleri: Hemogram, koagülasyon (PT, aPTT, INR), gerekirse trombosit fonksiyonları.
- Görüntüleme (BT/MR): Travma, tümör veya damarsal anomali şüphesinde istenir.
Tedavi Seçenekleri
Çoğu burun kanaması ev tedbirleriyle durur. Hastane ortamında uygulanabilecek müdahaleler:
- Kimyasal koterizasyon: Kanayan damarın gümüş nitrat ile kapatılması.
- Bipolar/elektrokoter: Daha derin kanamalarda elektrik akımıyla kapatma.
- Nazal tampon: Anteriyor veya posteriyor tamponlar 24-72 saat tutulur.
- Endoskopik arter ligasyonu: Çok dirençli vakalarda sfenopalatin arter bağlanır.
- Embolizasyon: Çok nadir, girişimsel radyoloji gerektiren ileri vaka müdahalesi.
Tekrarlayan Burun Kanamalarını Önleme
- Yatak başı nemlendirici (özellikle kış aylarında, ev nemi %40-50)
- Günde 2 kez salin (tuzlu su) sprey
- Burun içine ince film halinde vazelin veya badem yağı (kuruluğu önler)
- Sigara ve sigara dumanından kaçınma
- Tansiyonu düzenli takip
- Burun karıştırma alışkanlığını bırakma
- Antikoagülan kullanıyorsanız INR değerinizi kontrol altında tutun
Sık Sorulan Sorular
Burun kanamasında başı geriye yatırmak yanlış mı?
Evet, klasik ve yaygın bir hatadır. Geriye yatırılan başta kan boğaza akar, yutulur, mide bulantısı ve kusmaya yol açar. Üstelik kanamanın gerçekten durup durmadığı görülmez. Doğrusu başı öne eğip burun kanatlarını sıkıca tutmaktır.
Burun kanaması tansiyonun yüksek olduğu anlamına mı gelir?
Yüksek tansiyon kanamayı tetikleyebilir veya devamını sağlayabilir, ancak her burun kanaması yüksek tansiyondan kaynaklanmaz. Yine de ilk müdahaleden sonra tansiyon ölçtürmek faydalıdır. Düzenli tekrarlayan kanamalarda hipertansiyon mutlaka değerlendirilmelidir.
Burun kanaması ne kadar süre içinde durmalıdır?
Doğru sıkıştırma yöntemiyle çoğu burun kanaması 10-15 dakika içinde durur. 20 dakikayı aşan, durdurulamayan veya yoğun şekilde devam eden kanamalarda hastaneye başvurulmalıdır. Çocuklarda da aynı süre geçerlidir.
Burun kanaması ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir mi?
Tek tek olan, kısa süreli ve sıkıştırma ile duran kanamalar genellikle iyi huyludur. Ancak sık tekrarlayan, tek taraflı ve giderek şiddetlenen kanamalar nazofarenks tümörü, kanama bozukluğu veya damarsal anomalilerin belirtisi olabilir. Bu profilde mutlaka KBB muayenesi ve gerekiyorsa görüntüleme yapılmalıdır.
Çocukta sık burun kanaması olması normal mi?
Çocuklarda yılda birkaç kez burun kanaması yaşamı boyunca görülebilir ve genelde zararsızdır. Ancak haftada birden fazla, durdurulması zor, başka kanama bulgularıyla birlikte (ciltte morluk, dişeti kanaması) görülen kanamalar mutlaka pediatri ve KBB hekimine yönlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Mayo Clinic. Nosebleeds: Causes and how to stop them. https://www.mayoclinic.org/symptoms/nosebleeds/basics/definition/sym-20050914
- Tabassom A, Cho JJ. Epistaxis. StatPearls. NCBI. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK435997/
