Kronik sinüzit, paranazal sinüslerin 12 haftadan uzun süren inflamasyonudur. Tüm yetişkinlerin yaklaşık %12-15’ini etkileyen kronik sinüzit, hayat kalitesini astlanım ve kalp yetmezliğinden daha fazla düşürebilir. Tanı ve tedavi iyi planlandığında başarı oranı yüksektir; ancak ihmal edildiğinde sık medikal tedavi gerektiren inatçı bir tabloya dönüşebilir.
Kronik Sinüzit Belirtileri
Tanı için en az iki semptomun 12 hafta ve uzun süre bulunması gerekir:
- Burun tıkanıklığı (tek veya iki taraflı)
- Burundan akan veya boğza akan mukoid/purülan akıntı
- Yüzde basınç veya ağrı hissi
- Koku alma bozukluğu (hiposmi/anosmi)
- Öksürük, halitozis (ağız kokusu)
- Kulakta doluluk hissi
- Yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü
Klinik olarak iki ana alt tip tanımlanır: polipsiz kronik rinosinüzit (CRSsNP) ve polipli kronik rinosinüzit (CRSwNP).
Kronik Sinüzit Nedenleri
Kronik sinüzit tek nedenli değildir, çok faktörlüdür:
- Alerjik rinit ve Tip-2 inflamasyon
- Septum deviasyonu ve anatomik varyasyonlar
- Konka büyümesi
- Nasal polip
- Bakteriyel, fungal enfeksiyonlar
- Gastroözofajial reflü (GER)
- İmmün yetmezlikler
- Kist fibrozis, Kartagener sendromu
- Diş kökü kaynaklı (odontojenik) sinüzit
- Sigara dumanina maruziyet
Kronik Sinüzit Tanısı
Tanı klinik öykü + nazal endoskopi + görüntüleme üçlüsüne dayanır:
- Nazal endoskopi: Polip, purülan akıntı, orta meatus değerlendirmesi
- Paranazal sinüs BT: Altın standart; müköza kalınlaşması, opaksite, anatomik varyasyonları gösterir
- Alerji testleri: Spesifik IgE veya prick test
- Kültür: Dirençli olgularda
Detaylı KBB bilgileri için ilgili sayfamızı ve ana sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kronik Sinüzit Tedavi Basamakları
1. Medikal Tedavi
- Topikal nazal kortikosteroidler (mometazon, flutikazon): Birinci basamak, 12 hafta
- Yüksek hacim salin irigasyon (günde 2 kez)
- Oral steroid (kısa kur, şiddetli olgularda)
- Antibiyotik (sadece akut alevlenmede veya makrolid uzun süreli tedavide)
- Lokotrien reseptör antagonisti (montelukast)
- Alerjisi olanda antihistaminik, immünoterapi
2. Biyolojik Ajanlar
Polipli kronik sinüzit (CRSwNP) ve Tip-2 inflamasyonda dupilumab, omalizumab, mepolizumab gibi biyolojik ajanlar son yıllarda onay almış ve polip regresyonunda etkili olduğu gösterilmiştir.
3. Cerrahi Tedavi
Medikal tedaviye yeterli yanıt vermeyen veya anatomik obstrüksiyon varsa Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) yapılır. FESS ile ostiomeatal kompleks açılır, sinüs drenajı sağlanır, polipler çıkarılır. Septum deviasyonu varsa aynı seansta septoplasti eklenir.
Kaynaklar için PubMed – EPOS 2020 Guidelines ve Mayo Clinic – Chronic Sinusitis rehberlerine başvurabilirsiniz.
Kronik Sinüzit ve Hayat Kalitesi
Kronik sinüzit hastanın SNOT-22 ve RSOM-31 gibi öz-değerlendirme anketleri ile değerlendirilir; bu skorlardaki iyileşme tedavi başarısının objektif göstergesidir. FESS sonrası semptom skorlarında %60-80 iyileşme gözlenir. Uyku kalitesi, yorgunluk, koku alma ve konsantrasyon gücünde belirgin düzelme olur.
Kronik Sinüzit ve Eşlik Eden Hastalıklar
Kronik sinüzit sıklıkla astim, alerjik rinit, nazal polip, aspirin duyarlılığı (AERD) ile birlikte görülür. Bu birliktelikteki hastalar United Airways Disease konsepti çerçevesinde ele alınır. Astimlı kronik sinüzitli olgularda FESS astim kontrolünü de iyileştirir.
Kronik Sinüzit Önleme
- Düzenli nazal yıkama (salin ile)
- Alerjen kontrolü (ev tozu akarları, polen)
- Sigara ve pasif sigara maruziyetinden kaçınma
- Ev ortamının nemlendirilmesi
- Grip aşısı, pnömokok aşısı
- Sağlıklı beslenme ve düzenli uyku
Sıkça Sorulan Sorular
Kronik sinüzit için en iyi tedavi nedir? Topikal nazal kortikosteroid ve salin irigasyon birinci basamak tedavidir; yeterli cevap alınmayan olgularda FESS (endoskopik cerrahi) gerekir.
Kronik sinüzit tamamen geçer mi? Alt yatan alerji veya yapısal sorun düzeltildiğinde ve tedavi uyumlu yapıldığında hastaların çoğunda belirgin iyileşme sağlanır; ancak altta yatan immün/geno tipe bağlı olanlarda devamlı takip gerekir.
Kronik sinüzit kansere dönüşür mü? Kronik sinüzit kansere dönüşmez; ancak sinüs tümörleri kronik sinüzit belirtilerini taklit edebilir. Tek taraflı ısrarlı belirtiler mutlaka ileri incelenmelidir.
FESS ameliyatı tehlikeli mi? Deneyimli ellerde FESS düşük riskli bir ameliyattır; major komplikasyon oranı %1’in altındadır.
Antalya’da Kronik Sinüzit Tedavisi
Prof. Dr. Mustafa Deniz Yılmaz, endoskopik muayene, paranazal BT değerlendirmesi ve gerektiğinde FESS uygulamaları ile kronik sinüzitli hastalara kapsamlı tedavi seriği sunmaktadır.
Kronik Sinüzit Komplikasyonları ve İleri Tedavi Seçenekleri
Tedavi edilmeyen kronik sinüzit, ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Enfeksiyonun göz çukuruna yayılması (orbital selülit), beyin zarı iltihabı (menenjit) ve beyin apsesi gibi nadir ancak hayatı tehdit eden durumlar gelişebilir. Uzun süreli kronik sinüzit ayrıca astım ataklarını tetikleyebilir, uyku kalitesini düşürebilir ve koku alma duyusunda kalıcı kayıplara neden olabilir. Bu nedenle belirtilerin 12 haftadan uzun sürmesi durumunda mutlaka bir KBB uzmanına başvurulmalıdır.
Tıbbi tedaviye yanıt vermeyen hastalarda Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) altın standart olarak kabul edilir. Bu minimal invaziv yöntemde, burun deliklerinden yerleştirilen ince endoskop yardımıyla tıkalı sinüs ağızları genişletilir ve hastalıklı doku temizlenir. Balon sinüplasti ise daha hafif vakalarda tercih edilen, sinüs ağızlarını balon katater ile açan modern bir tekniktir. Her iki yöntem de günübirlik uygulanabilir ve iyileşme süreci genellikle 1-2 hafta içinde tamamlanır. Ameliyat sonrası düzenli burun yıkaması ve kontrol muayeneleri, başarı oranını artırır.
Nazal polip eşlik eden kronik sinüzit vakalarında son yıllarda biyolojik ajanlar (dupilumab, omalizumab) umut verici sonuçlar vermektedir. Bu tedaviler, cerrahi adayları olmayan veya ameliyat sonrası nüks gösteren hastalarda düşünülebilir.
